ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ -ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਅਲਫ਼ਾ ਪਾਰਟੀਕਲ ਐਕਸ-ਰੇ ਸਪੈਕਟਰੋਮੀਟਰ (APXS), ਜੋ ਕਿ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੇ 1,761 ਨਮੂਨਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ 3,943 ਨਤੀਜੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਭੇਜੇ ਹਨ। ਇਹ ਯੰਤਰ ਨਾਸਾ ਦੇ ਕਿਊਰੀਓਸਿਟੀ ਰੋਵਰ ‘ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਾਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਕਾਊਂਟ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ APXS ਬਾਰੇ ਅਪਡੇਟਸ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, APXS ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਉੱਥੇ ਕਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਅਲਫ਼ਾ ਪਾਰਟੀਕਲ ਐਕਸ-ਰੇ ਸਪੈਕਟਰੋਮੀਟਰ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਬਿਕਸ ਕਿਊਬ (ਇੱਕ 3D ਪਹੇਲੀ) ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਊਰੀਓਸਿਟੀ ਰੋਵਰ ਦੇ ਰੋਬੋਟਿਕ ਬਾਂਹ ਦੇ ਸਿਰੇ ‘ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੋਵਰ ਕਿਸੇ ਚੱਟਾਨ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਯੰਤਰ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਅਲਫ਼ਾ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਨਮੂਨੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਊਰਜਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, APXS ਇੱਕ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਸਕੈਨ ਲਗਭਗ 10 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯੰਤਰ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2024 ਵਿੱਚ, APXS ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕਿਊਰੀਓਸਿਟੀ ਰੋਵਰ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਇਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਕ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਖੋਜ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੋਜ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ।
ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ APXS ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੋਵੇਂ ਸਮੇਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੰਤਰ ਇੱਕ ਥਰਮੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਜਨਰੇਟਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਊਰੀਓਸਿਟੀ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਖ਼ਤ ਮੰਗਲ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
1 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਤੱਕ, ਕਿਊਰੀਓਸਿਟੀ ਰੋਵਰ ਨੇ ਮੰਗਲ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ 36.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, APXS ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਡੇਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗਲ ‘ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਮਾਰਚ 2029 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ APXS ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
‘ਸਮਾਜ ਵੀਕਲੀ’ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿਤਾ ਲਿੰਕ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.yourhost.samajweekly
